Türkiye Cumhuriyeti’nde kamu hizmetine giriş süreçleri liyakat ve sadakat prensipleri çerçevesinde şekillenmektedir. Devletin güvenliğini ve kamu düzenini korumak amacıyla kamu görevine atanacak kişiler hakkında belirli araştırmaların yapılması hukuk devletinin bir gereği olarak kabul edilmektedir. Bu bağlamda 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu 17 Nisan 2021 tarihinde yürürlüğe girerek bu alandaki yasal boşluğu doldurmuştur. Daha önce Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilen düzenlemelerin yerine getirilen bu kanun kişisel verilerin korunması ile milli güvenlik ihtiyacı arasında bir denge kurmayı amaçlamaktadır. Kamu personeli adayları için bu süreçte yaşanabilecek olumsuzluklar çalışma hürriyetini doğrudan etkilediği için konunun hukuki detaylarına hakim olmak büyük önem taşımaktadır.
Buna ek olarak kanun koyucu bu düzenlemeyi yaparken idarenin takdir yetkisini belirli sınırlar içerisine almayı hedeflemiştir. Geçmiş dönemlerdeki belirsizliklerin aksine yeni mevzuat ile hangi verilerin toplanacağı ve bu verilerin nasıl değerlendirileceği daha somut bir zemine oturtulmuştur. Devlet memuru olma hayali kuran vatandaşlarımızın karşılaştığı en büyük engellerden biri olan bu tahkikat süreci artık yargı denetimine çok daha elverişli bir yapıya kavuşmuştur. Özellikle terör örgütleri ile irtibat veya iltisak gibi kavramların hukuki niteliği bu kanun çerçevesinde yeniden tanımlanmış ve uygulanmaya başlanmıştır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Amacı Ve Kapsamına Dair Temel Esaslar
Bu yasal metnin temel çıkış noktası kamu kurum ve kuruluşlarında görev alacak personelin devlete sadakatini ve tarafsızlığını teminat altına almaktır. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca yapılacak incelemeler sadece adli sicil kayıtları ile sınırlı kalmamakta aynı zamanda kişinin milli güvenliği tehdit edebilecek yapılarla olan bağlarını da mercek altına almaktadır. Kanun kapsamındaki temel ilkeler arasında kişisel verilerin gizliliği ve işleme amacına uygunluk gibi kritik başlıklar yer almaktadır. Kamu hizmetlerinin sürekliliği ve güvenilirliği açısından bu tahkikatların yapılması demokratik toplum düzeninin korunması adına zorunlu bir adım olarak görülmektedir.
Diğer bir taraftan kanun sadece klasik devlet memurlarını değil aynı zamanda stratejik önemi haiz projelerde çalışanları da kapsamaktadır. Milli savunma emniyet istihbarat ve jandarma gibi kurumlarda görev alacak kişiler için çok daha derinlemesine bir inceleme öngörülmüştür. Bu durumun doğal sonucu olarak farklı görev tanımları için farklı düzeylerde araştırma modelleri benimsenmiştir. İdare bu süreçte elde ettiği verileri sadece atama kararı vermek amacıyla kullanabilir ve bu verilerin başka amaçlarla paylaşılması kesinlikle yasaklanmıştır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu İle Getirilen Arşiv Araştırması Kriterleri
Arşiv araştırması kamu görevine ilk defa veya yeniden atanacak olan tüm adaylar için zorunlu bir aşamadır. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu dördüncü maddesinde bu araştırmanın neleri kapsadığı açıkça belirtilmiştir. Bu süreçte kişinin adli sicil kaydı kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı ve hakkında herhangi bir tahdit kararı olup olmadığı incelenmektedir. Ayrıca kesinleşmiş mahkeme kararları ile birlikte hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları da bu araştırmanın bir parçası olarak değerlendirme komisyonuna sunulmaktadır.
Bunun yanı sıra arşiv araştırması sadece mevcut resmi kayıtlar üzerinden yürütülmektedir. Bu yönüyle daha objektif ve denetlenebilir verilerden oluştuğunu söylemek mümkündür. Kişinin geçmişte aldığı cezaların memuriyete engel olup olmadığına karar verilirken Devlet Memurları Kanunu’ndaki genel şartlar göz önünde bulundurulmaktadır. Özellikle yüz kızartıcı suçlar veya devletin güvenliğine karşı işlenen suçlar arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanmasında belirleyici bir rol oynamaktadır. Ancak her adli kaydın otomatik olarak elenme sebebi sayılmaması gerektiği yönündeki yargı kararları da dikkate alınmalıdır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Kapsamında Güvenlik Soruşturması Detayları
Güvenlik soruşturması arşiv araştırmasına göre çok daha kapsamlı ve yerinde araştırmayı içeren bir süreci ifade etmektedir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu beşinci maddesi bu sürecin sınırlarını belirlemiştir. Bu aşamada kişinin terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan yapılarla eylem birliği içinde olup olmadığı araştırılmaktadır. Adayın yabancı devlet kurumları ile ilişkisi ve milli güvenliğe aykırı faaliyetleri de istihbari yöntemlerle incelenmektedir.
Özellikle vurgulamak gerekirse güvenlik soruşturması süreci istihbarat birimlerinin ve kolluk kuvvetlerinin sahadaki verilerini de içermektedir. Kişinin sosyal çevresi mal varlığı durumu ve hatta sosyal medya üzerindeki kamuya açık paylaşımları bu incelemenin bir parçası olabilmektedir. Ancak idarenin bu araştırmaları yaparken özel hayatın gizliliğini ihlal etmemesi ve sadece görevle ilgili olgusal verilere odaklanması esastır. Danıştay kararlarına göre soyut duyumlara dayalı istihbari notların tek başına olumsuz karara gerekçe yapılamayacağı sıklıkla vurgulanmaktadır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Uygulamasında Değerlendirme Komisyonunun Rolü
Soruşturma makamları tarafından toplanan veriler doğrudan bir elenme sebebi teşkil etmez. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu gereğince her kurum bünyesinde oluşturulan bir Değerlendirme Komisyonu bu verileri analiz etmekle görevlidir. Komisyon üyeleri kendilerine sunulan bilgileri adayın atanacağı görevin niteliklerine göre nesnel bir biçimde değerlendirmek zorundadır. Komisyonun asıl işlevi ham bilgiyi bir karara dönüştürmek ve bu kararı gerekçeli bir rapor halinde atamaya yetkili amire sunmaktır.
Ayrıca belirtilmesi gerekir ki bu komisyonun yaptığı değerlendirmeler idari işlemin temelini oluşturur. Eğer komisyon hukuka aykırı bir değerlendirme yapar veya asılsız iddiaları kararının merkezine koyarsa bu durum yargı yoluyla iptal edilebilir. Danıştay 12. Daire’nin yerleşik içtihatlarına göre komisyonun adayın devlete sadakatini sorgularken somut ve denetlenebilir verilere dayanması şarttır. Soyut irtibat ve iltisak iddialarının mahkemeler tarafından sıkı bir denetime tabi tutulduğu unutulmamalıdır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Ve Kişisel Verilerin Korunması
Modern hukuk sistemlerinde kişisel verilerin korunması temel bir insan hakkı olarak kabul edilmektedir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu bu hakkın ihlal edilmemesi için çeşitli güvenceler içermektedir. Kanunun dokuzuncu maddesi uyarınca araştırmayı yapan birimler ve değerlendirme komisyonları veri güvenliğine ilişkin her türlü teknik önlemi almakla yükümlüdür. Soruşturma sürecinde elde edilen veriler kesinlikle gizli tutulmakta ve sadece yasal olarak bilmesi gereken kişilerle paylaşılmaktadır.
Daha da önemlisi toplanan verilerin saklanma süreleri de kanunla sınırlandırılmıştır. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu onuncu maddesi uyarınca veriler işlenme amacının ortadan kalkması halinde veya her durumda iki yılın sonunda silinmektedir. Eğer kişi hakkında bir dava açılmışsa bu veriler davanın kesinleşmesine kadar muhafaza edilmektedir. Kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi durumunda ilgili sorumlular hakkında Türk Ceza Kanunu ve Kişisel Verilerin Korunması Kanunu hükümleri uyarınca cezai işlemler uygulanmaktadır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Kapsamında İrtibat Ve İltisak Kavramları
Kamu görevine girişte en çok tartışılan konuların başında irtibat ve iltisak kriterleri gelmektedir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu bu kavramları milli güvenliğe tehdit oluşturan yapılarla olan her türlü bağı ifade etmek amacıyla kullanmaktadır. İrtibat kavramı genel olarak bir yapıya dahil olmamakla birlikte onunla ilişki içinde olmayı temsil ederken iltisak daha çok yapışık olma veya bütünleşme durumunu anlatmaktadır. Ancak bu kavramların hukuki belirlilik ilkesine aykırı şekilde genişletilmesi adaylar için büyük bir risk oluşturmaktadır.
Bu noktada yargı organlarının yaklaşımı oldukça kritiktir. Danıştay irtibat ve iltisakın tespitinde kullanılan verilerin “olgusal” olması gerektiğini defalarca belirtmiştir. Yani sadece bir sendika üyeliği veya banka hesabı gibi yasal faaliyetlerin tek başına terör örgütü bağı olarak kabul edilmesi hukuken sorunludur. İdarenin bu iddialarını somut delillerle ispat etmesi ve adayın bu yapıların stratejik amaçlarına hizmet ettiğini göstermesi gerekmektedir. Aksi takdirde tesis edilen işlemler mahkemeler tarafından çalışma hakkının ihlali gerekçesiyle iptal edilmektedir.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Ve Aile Bireylerinin Durumu
Hukukun en temel ilkelerinden biri olan suçun şahsiliği prensibi bu süreçte sıklıkla gündeme gelmektedir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca kural olarak sadece adayın kendisi hakkında araştırma yapılmaktadır. Anayasa Mahkemesi ve Danıştay kararları doğrultusunda adayın babası kardeşi veya eşi hakkında var olan olumsuz kayıtlar nedeniyle adayın memuriyetinin engellenmesi hukuka aykırı kabul edilmektedir.
Ek olarak belirtmek gerekir ki ailenin durumu ancak istisnai ve çok somut vakalarda adayın güvenilirliğini etkileyebilir. Eğer aile bireylerinin faaliyetleri aday üzerinden devlete karşı bir risk oluşturuyorsa idare bu durumu gerekçelendirmek zorundadır. Ancak uygulamada görülen “babası ihraç edildiği için aday elendi” gibi yaklaşımlar yargı denetiminden geçememektedir. Adayın kendi liyakati ve sadakati araştırmanın odak noktası olmalıdır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu İptal Davası Süreci Ve Süreler
Soruşturması olumsuz sonuçlanan ve bu nedenle ataması yapılmayan adaylar için idari yargı yolu tek çözüm merkezidir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu çerçevesinde tesis edilen bu olumsuz işleme karşı tebliğ tarihinden itibaren 60 gün içinde iptal davası açılması gerekmektedir. Bu süre hak düşürücü olup geçirilmesi halinde dava açma hakkı tamamen ortadan kalkmaktadır. Dava işlemin tesis edildiği kurumun bulunduğu yerdeki İdare Mahkemesi’nde açılmaktadır.
Bunun yanı sıra davanın yürütmeyi durdurma talepli olarak açılması adayın hak kayıplarını önlemek adına hayati bir hamledir. Eğer mahkeme işlemin açıkça hukuka aykırı olduğuna ve uygulanması halinde telafisi güç zararlar doğacağına kanaat getirirse yürütmeyi durdurma kararı verir. Bu karar adayın geçici olarak göreve başlamasını veya eğitimine dönmesini sağlar. Dava sonunda işlemin iptal edilmesi durumunda ise aday geçmişe dönük tüm mali ve özlük haklarını faiziyle birlikte talep etme hakkına sahip olur.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması
Kamuoyunda HAGB olarak bilinen kararların güvenlik soruşturmasına etkisi adaylar arasında büyük bir endişe kaynağıdır. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu kapsamında bu kayıtlar komisyona sunulsa da HAGB kararının hukuken bir mahkûmiyet hükmü doğurmadığı unutulmamalıdır. Danıştay’ın yerleşik kararlarına göre genel idari hizmetlerde HAGB kararı memuriyet için tek başına bir engel teşkil etmemelidir.
Öte yandan polislik askerlik veya hakimlik gibi özel kanunları olan meslek gruplarında HAGB kararları daha sert sonuçlar doğurabilmektedir. Ancak ilgili kurumun özel mevzuatında “HAGB olsa dahi elenme sebebidir” şeklinde açık bir hüküm yoksa idarenin adayı bu gerekçeyle elemesi hukuka aykırıdır. Mahkemeler bu tür durumlarda suçun niteliğini ve adayın görev yapacağı pozisyonun hassasiyetini ölçülülük ilkesi ışığında değerlendirmektedir.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu Kapsamında Avukat Desteğinin Önemi
Güvenlik soruşturması davaları idari yargının en teknik ve karmaşık alanlarından biridir. İdarenin sunduğu “gizli” ibareli belgelerle mücadele etmek ve somut delillerle savunma yapmak uzmanlık gerektirir. 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu uyarınca açılan davalarda dilekçelerin hukuki temellendirilmesi davanın kaderini belirlemektedir. Yanlış mahkemede veya eksik gerekçeyle açılan davalar hem zaman kaybına hem de hak kaybına yol açmaktadır.
Ayrıca bu süreçte emsal Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarının dosyaya sunulması hakimin ikna edilmesi açısından kritik bir role sahiptir. İdarenin soyut iddialarına karşı etkili bir cevap dilekçesi hazırlamak ancak profesyonel bir hukuki yardımla mümkündür. Adayların hayallerine kavuşması ve uğradıkları haksızlığın giderilmesi için bu süreçte ehil bir avukatla çalışmak en doğru yaklaşımdır.
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu İle İlgili Sık Sorulan Sorular
Kanunen arşiv araştırması için 30 iş günü ve güvenlik soruşturması için 60 iş günü süre öngörülmüştür. Ancak uygulamada bu sürelerin kurumun iş yoğunluğuna bağlı olarak 4 ile 6 ay arasına kadar uzayabildiği görülmektedir.
Bu süreç gizlilik içinde yürütüldüğü için sonuçlar sistem üzerinde görünmez ve sadece ilgili kuruma resmi yazıyla bildirilir. Kişi ancak atamasının durdurulduğu veya ilişiğinin kesildiği kendisine tebliğ edildiğinde sonucun olumsuz olduğunu anlar.
Evet eğer ilk olumsuz karar mahkeme yoluyla iptal edilmezse bu veri sistemde kalmaya devam eder ve gelecekteki başvurularınızda karşınıza bir engel olarak çıkar. Bu nedenle ilk olumsuz işlemde vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmak kariyerinizin geleceği için şarttır.
Kamu görevine atanacak kişilerin sosyal medya hesaplarındaki kamuya açık paylaşımları incelenebilmektedir. Terör örgütlerini öven veya devletin bütünlüğüne saldıran paylaşımlar olumsuz sonuç doğurabilirken siyasi eleştiriler ifade özgürlüğü kapsamında korunmalıdır.
Özel hayatın gizliliği gereği sadece belirli bir otelde kalmış olmak memuriyete engel olamaz. Ancak konaklanan yerlerin terör örgütlerinin buluşma noktası olarak kullanıldığına dair somut istihbari veriler varsa bu durum dolaylı bir irtibat delili olarak görülebilir. Banka hesaplarında ise özellikle örgütsel talimatla yapılan para hareketleri iltisak için güçlü bir kanıt sayılmaktadır.
Sonuç
7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması Ve Arşiv Araştırması Kanunu kamu görevine adım atacak adaylar için kritik bir yasal eşiktir. Devletin güvenlik ihtiyacı ile bireyin çalışma hürriyeti arasındaki dengeyi korumak ancak şeffaf ve denetlenebilir bir hukuk sistemiyle mümkündür. İdarenin soyut ve asılsız iddialarla adayların memuriyet haklarını ellerinden alması hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Yaşanan haksızlıkların giderilmesi ve geleceğin teminatı olan kamu personeli adaylarının mağdur edilmemesi adına yargı yolu her zaman açıktır.
Bu zorlu ve teknik süreçte hak kaybına uğramamak ve davanızı en güçlü şekilde takip etmek için uzman bir Avukat İstanbul genelinde size gerekli desteği sağlayacaktır. Hukuki süreçlerin profesyonel yönetimi ve emsal kararların dosyaya doğru yansıtılması noktasında deneyimli bir Avukat İstanbul merkezli olarak haklarınızı sonuna kadar savunacaktır. Unutmayın ki hukuk herkes içindir ve haksız bir idari işlem hiçbir zaman kesin bir engel olarak görülmemelidir.
